ویژگی های دوزیستان

اگرچه 1 مدرن کاملاً متفاوت از دوزیستانی هستند که میلیونها سال پیش بر قلمرو زمین فرمان راندند؛ امّا همۀ آنها در مجموع دارای صفات عمومی مشخّصی میباشند، که برخی از این 1های اختصاصی آنها عبارتند از:

1- وجود «بِرانشی» یا «آبشش» و «شُش» یا «ریه» در آنها. از خصوصیّات بارز دوزیستان، زندگی در آب و هم در خشکی است. رویان (یا نوزاد) دوزیست پس از خروج از تخم، همانند ماهیان، با برانشی دَم میزند، ولی پس از مدّتی دگرگونی حاصل می یابد و تنفّس جانور با شش انجام میپذیرد؛ یعنی، در حالت بلوغ، حیوان برانشی و آلت شنا را از دست داده و به جای آن دارای ریه، چهار پا و استخوان بندی کامل میگردد. ساختمان بدن رویانها هنگام تولّد همانند ساختمان ماهیها میباشد. در بعضی از جانوران این رده، پوست و پوشش داخلی دهان، حکم دستگاه تنفّسی را نیز دارند.

2- پوست آنها عموماً برهنه است، یعنی بدون فلس یا پولک، پَر یا مو میباشد و البته اغلب در بعضی از اشکال فسیل، پوستشان دارای پولک هم بوده است. همچنین، پوست این جانوران، مرطوب و نرم است. نیاز مبرم به آب در بعضی از آنها و نیز ترشّحات زیاد غدد مخاطی سبب نرم و مرطوب نگه داشته شدن پوست میشوند.

3- دوزیستان اغلب دارای دو جفت اندام حرکتی یا چهار پای مشخص برای راه رفتن یا شنا کردن در بدن خود میباشند، ولی در برخی از آنها، جانورِ فاقد پا نیز یافت میشود. دست دوزیستان شامل سه استخوان بازو، زند زیرین و زند زبرین، و پای آنها نیز از سه استخوان مشخّصِ: ران، درشت نِی و نازک نِی تشکیل شده است. عموماً دارای چهار انگشت در دست و پنج انگشت در پا میباشند که ممکن است در انواعی از آنها، بین انگشتان، پردۀ شنا نیز وجود داشته باشد. در قورباغه ها و وزغها، رویان فاقد دست و پاست، امّا پس از آنکه زندگی آن زمینی گردید، دست و پاها نیز ظاهر میگردند.

4- قلب از دو دهلیز جدا و یک بطن مشترک با سه جفت سُرخرگهای خروجی (از بطن) تشکیل شده، و گردش خون نیز مضاعف و ناقص است.

5- وجود دو کوندیل اُکسیپیتال یا «استخوان پس سری» در آنها.

6- اسکلت کاملاً استخوانی است و مهره ها دنده ندارند.

7- کاسۀ سر دوزیستان از چهار ناحیه تشکیل شده است: نواحی بینی، اُپتیک یا «چشمی» ، اوتیک یا «گوشی» ، و ناحیۀ پس گردن. هر یک از این چهار ناحیه نیز شامل چندین استخوان میشوند. این کاسۀ سر به واسطۀ دو کوندیل به ستون مهره ها وصل میگردد.

8- مغزِ دو نیم کرۀ دوزیستان رشد طولی یافته است. لوبهای بویایی رشد متوسط دارند و از مغز ده جفت اعصاب جمجمه ای جدا میشوند.

9- لقاح در انواعی از دوزیستان، داخلی، و در انواع دیگر خارجی است، و بیشتر آنان (به جز برخی گونه های سمندرها که بچه زا هستند)تخمگذارند. آنها همچنان برای تولید مثل و تخمگذاری، به آب وابسته بودند و هنوز هم هستند.

10- همانند ماهیها عموماً جانوران خونسردی هستند، و دمای بدنشان تابع محیط است. به همین خاطر در فصل سرما از فعالیّتشان کاسته میشود.